درسنامه آموزشی عربی (3) انسانی کلاس دوازدهم انسانی
درس 5: يا إلٰهي
نَصِّ الدَّرسِ
یا إلٰهی، یا إلٰهی
یا مُجیبَ الدَّعَواتِ
اِجْعَلِ الْیَوْمَ سَعیداً
وَ کَثیرَ الْبَرَکاتِ
ای خدای من، ای خدای من، ای برآورندۀ دعاها؛ امروز را خوشاقبال و پُر برکت بگردان. (قرار بده)
وَ امْلَأِ الصَّدْرَ انْشِراحاً
وَ فَمی باِلْبَسَماتِ
وَ أَعِنّی فی دُروسی
وَ أَداءِ الْواجِباتِ
و سینه را از شادمانی و دهانم را از لبخندها پُر کن و مرا در درسهایم و انجام تکالیف یاری کن.
وَ أَنِرْ عَقْلی وَ قَلْبی
بِالْعُلومِ النّافِعاتِ
وَ اجْعَلِ التَّوْفیقَ حَظّی
وَ نَصیبی فی الْحَیاةِ
و خِردم و دلم را با دانشهای سودمند روشن کن (نورانی کن). و موفّقیّت را بخت و به رۀ من در زندگی قرار بده.
وَ امْلَأِ الدُّنیَا سَلاماً
شامِلاً کُلَّ الْجِهاتِ
وَ احْمِنی وَ احْمِ بلِادی
مِنْ شُرورِ الحْادِثاتِ
و دنیا را از صلحی فراگیر در همهٔ جهتها پُر کن. و مرا و کشورم را (سرزمینم را) از پیشامدهای بد نگهداری کن.
اَلْمُعْجَم
| اِحْمِنی: از من نگهداری کن (حَمیٰ ـِ ، یَحْمی / اِحْمِ + نون وقایة + ی) |
اَلْبَسَمات: لبخندها «مفرد: اَلْبَسْمَة» |
| أَعِنّی: مرا یاری کن (أَعانَ ، یُعینُ / أَعِنْ + نون وقایة + ی) | اَلْحَظّ: بخت |
| أَنِر : روشن کن (أَنارَ ، یُنیرُ) | اَلْمُجیب: پاسخ دهنده |
| اَلِانْشِراح: شادمانی، فراخی |
حَوْلَ النَّصِّ
عَیِّنِ الصَّحیحَ وَ الْخَطأَ فی ما أَرادَهُ الشّاعِرُ.
1- اَلنَّجاحُ فِی امْتِحاناتِ آخِرِ السَّنَةِ. غ
کامیابی در آزمون پایان سال.
2- اَلسَّعادَةُ وَ کَثْرَةُ الْبَرَکاتِ. ص
خوشبختی و پربرکتی.
3- شِراءُ بَیتٍ جَدیدٍ وَ کَبیرٍ. غ
خرید خانه نو و بزرگ.
4- إنارَةُ الْقَلْبِ وَ الْعَقْلِ. ص
روشن کردن دل و خرد.
5- اَلْإعانَةُ فِی الدُّروسِ. ص
یاری کردن در درسها.
6- اِنْشِراحُ الصَّدْرِ. ص
فراخی سینه.
7- شِفاءُ الْمَرْضیٰ. غ
درمان بیماران.
8- کَثْرَةُ الْأَموالِ. غ
دارایی بسیار
9- طولُ الْعُمرِ. غ
درازی عمر
اِخْتَبِرْ نَفْسَکَ (صفحهٔ 76 کتاب درسی)
تَرْجِمِ الْجُمَلَ التّالیَةَ؛ ثُمَّ عَیِّنِ الْمُنادیٰ.
1- ﴿قُلْ یا أَیُّهَا الْکافِرون لا أَعْبُدُ ما تَعْبُدونَ وَ لا أَنْتُم عابِدونَ ما أَعْبُدُ﴾ الَکْافرِونَ: 1 إلیٰ 3
بگو ای کافران، آنچه را میپرستید نمیپرستم و شما [نیز] پرستندهٔ (پرستندگانِ) آنچه میپرستم نیستید.
گروه منادایی: أیهَا الکافِرونَ
2- ﴿رَبِّ اجْعَلْنی مُقیمَ الصَّلاةِ وَ مِنْ ذُرّیَّتی رَبَّنا وَ تَقَبَّلْ دُعاءِ﴾ إبراهیم: 40
پروردگارا، مرا و فرزندانم را برپادارندهٔ نماز قرار بده؛ پروزدگارا دعایم را بپذیر.
منادا: رَبَّ؛ رَبَّنا
3- ﴿یا أَیُّهَا الْإنسانُ ما غَرَّکَ بِرَبِّکَ الْکَریمِ﴾ اَلاِنْفِطار: 6
ای انسان، چه چیزی تو را در برابر پروردگار بزرگوارت فریب داد؟ (فریب داده است؟)
گروه منادایی: أیّهَا الإنسانُ
4- ﴿رَبَّنا أِنَّنا سَمِعْنا مُنادیاً یُنادی لِلْإیمانِ ...﴾ آلُ عِمْران: 193
پروردگارا بیگمان ما [صدای] ندا دهنده را که به سوی ایمان ندا میداد، شنیدیم.
منادا: رَبَّ
5- ﴿یا داوُدُ إِنّا جَعَلْناکَ خَلیفَةً فِی الْأَرْضِ﴾ ص: 26
ای داوود، ما تو را در زمین جانشین قرار دادیم.
منادا: داوُدُ
6- ﴿اَللّٰهُمَّ، إِنّی أَسْأَلُکَ بِاسْمِکَ، یا اللهُ، یا رَحْمانُ ... یا خَیْرَ الْغافِرینَ ...، یا ساتِرَ کُلِّ مَعیْوبٍ ...، یا غَفّارَ الذُّنوبِ ...، یا مَنْ سَتَرَ الْقَبیحَ ...، یا أَحْسَنَ الْخالِقینَ. ﴾ منِْ دعُاء الْجَوشَنِ الْکَبیرِ
خدایا، بیگمان من از تو درخواست میکنم، ای خدا، ای بخشاینده (ای مهربان)، ای بهترین آمرزندگان، ای پوشانندهٔ هر عیبدار، ای بسیار آمرزندهٔ گناهان، ای آنکه زشت را پوشانده است، ای بهترین آفرینندگان.
منادا: اللّهُمَّ، اللهُ، رَحمانُ، خَیرَ، ساتِرَ، غَفّارَ، مَن، أحسَنَ
اَلتَّمارین
اَلْتَّمرینُ الْأوَّلُ (صفحهٔ 77 کتاب درسی)
اُکْتُبْ کَلِمَةً مُناسِبَةً لِلتَّوضیحاتِ التّالیَةِ مِنْ مُعْجَمِ الدَّرسِ.
1- اَلَّذی یَتَقَبَّلُ الدُّعاءَ وَهوَ مِنْ أَسْماءِ اللهِ الْحُسْنیٰ. (اَلْمُجیب)
کسی که دعا را میپذیرد و از نامهای نیکوی خدا.
2- اَلشُّعورُ بِالْفَرَحِ وَ السُّرورِ کَثیراً. (الانشراح)
احساس شادی و خوشحالی بسیار.
3- ضَحِکٌ خَفیفٌ بِلا صَوتٍ. (البَسْمَة)
خندهٔ آرام بیصدا
4- جَعَلَ فیهِ نوراً. (أَنارَ)
در آن روشنایی نهاد.
5- ساعَدَ، وَ نَصَرَ. (أَعاَن)
کمک و یاری کرد.
اَلتَّمْرینُ الثّانی (صفحهٔ 77 کتاب درسی)
اِقْرَأِ النَّصَّ التّالیَ، وَ عَیِّنْ تَرجَمَةَ الْکَلِماتِ الْحَمْراءِ؛ ثُمَّ أَجِبْ عَنِ الْأَسْئِلَةِ.
اَلْکِتابُ الْواحِدُ وَ الثَّلاثونَ مِنْ نَهْج الْبَلاغَةِ مِنْ وَصیَّةِ الْإمامِ عَلیٍّ (ع) لِابْنِهِ الْإمامِ الْحَسَنِ (ع)
یا بُنَیَّ، اِجْعَلْ نَفْسَکَ میزاناً فیما بَیْنَکَ وَ بَیْنَ غَیْرِکَ؛ فَأَحْبِبْ لِغَیْرِکَ ما تُحِبُّ لِنَفْسِکَ؛ وَ اکْرَهْ لَهُ ما تَکْرَهُ لَها؛ وَ لا تَظْلِمْ کَما لا تُحِبُّ أَنْ تُظْلَمَ؛ وَ أَحْسِنْ کَما تُحِبُّ أَنْ یُحْسَنَ إلَیْکَ؛ وَ اسْتَقْبِحْ مِنْ نَفْسِکَ ما تَسْتَقْبِحُهُ مِنْ غَیْرِکَ؛ ... وَ لا تَقُلْ ما لا تُحِبُّ أَنْ یُقالَ لَکَ.
نامۀ سی و یکم نهج البلاغه، از سفارش امام علی به پسرش امام حسن (ع)
پسرِ دلبندم، خودت را میان خویشتن و دیگری [همچو] ترازویی قرار بده؛ پس آنچه را برای خودت دوست میداری برای غیر خودت [نیز] دوست بدار؛ و برایش ناپسند بدار آنچه را برای خودت ناپسند میداری؛ و ستم مکن، چنانکه دوست نداری به تو ستم شود؛ و نیکی کن، چنانکه دوست میداری به تو نیکی شود؛ و آنچه را برای غیر خودت زشت میداری برای خودت [هم] زشت بدار؛ ... و چیزی را که دوست نداری برای تو گفته شود [در حقّ دیگران] مگو.
1- ما هوَ الْمَحَلُّ الْإعرابیُّ لِـ «نَفْس» فی «نَفْسَکَ» وَ «نَفْسِکَ»؟ نَفْسَ: مفعول وَ «نَفْسِ: مجرور بحرف جرّ»
2- ما هوَ نَوْعُ فِعْلِ «تَکْرَهُ» وَ صیغَتُهُ؟ مضارع، مفرد مذکّر مخاطب.
3- أَ کَلِمَةُ «میزاناً» مَعرِفَةٌ أَمْ نَکِرَةٌ؟ نکرةً
4- أ لازِمٌ فِعْلُ «لا تَقُلْ» أَمْ مُتَعَدٍّ؟ مُتَعَدٍّ.
5- مِنْ أَیِّ بابٍ فِعْلُ «أَحْسِنْ»؟ باب أفعال.
6- اُذْکُرْ فِعْلَینِ لِلْأَمْرِ: اِجْعَلْ، اِکْرَهْ، أَحْسِنْ، اسْتَقْبِحْ.
اَلتَّمرینُ الثّالِثُ (صفحهٔ 78 کتاب درسی)
لِلتَّرْجَمَةِ.
1- هوَ قَدْ رَجَعَ: او برگشته است.
2- هوَ قَدْ یَرْجِعُ: او گاهی باز میگردد. او شاید برگردد.
3- هوَ لا یَرْجِعُ: از باز نمیگردد.
4- هوَ کانَ قَدْ رَجَعَ: او بازگشته بود.
5- هوَ یرُیدُ أَنْ یَرْجِعَ: او میخواهد باز گردد. یا او میخواهد که باز گردد.
6- رَجاءً؛ اِرْجِعْ: لطفاً، باز گرد.
7- مِنْ فَضْلِکَ؛ لا تَرْجِعْ: خواهش میکنم باز نگرد.
8- هوَ سَیَرْجِعُ: او بازخواهد گشت.
9- هوَ سَوْفَ یَرْجِعُ: او بازخواهد گشت.
10- هوَ لَنْ یَرْجِعَ: باز نخواهد گشت.
11- هوَ لَمْ یَرْجِعْ: او بازنگشت. او بازنگشته است.
12- هوَ ما رَجَعَ: او بازنگشت.
13- إنْ تَرْجِعْ أَرْجِعْ: اگر بازگردی؛ باز میگردم.
14- هوَ کانَ یَرْجِعُ: او باز میگشت.
اَلتَّمرینُ الرّابِعُ (صفحهٔ 79 کتاب درسی)
عَیِّنِ الصَّحیحَ فِی «التَّحلیلِ الصَّرفیِّ» وَ «الْإعرابِ» لِما أُشیرَ إِلَیهِ بِخَطٍّ.
{اَلرَّجُلُ الْعَلّامَةُ تَحَدَّثَ مَعَ جَمیعِ الطُّلابِ فی الْمَدْرَسَةِ.}
{تَذْهَبُ الْمُعَلِّمَةُ إلَی الْمَکْتَبَةِ.}
| 1- | اَلرَّجُلُ | أ. اِسْمٌ، مُفْرَدٌ، مُذَکَّرٌ، مُعَرَّفٌ بِأَل ص | مُبْتَدَأُ وَ مَرْفوعٌ ص |
| ب. مَصْدَرٌ، مُذَکَّرٌ، مَعْرِفَةٌ، مَبْنیٌّ غ | فاعِلٌ وَ مَرْفوعٌ غ | ||
| 2- | الْعَلّامَةُ | أ. اِسْمُ فاعِلٍ، مُؤَنَّثٌ، مُعَرَّفٌ بِالْعَلَمیَّةِ، مُعْرَبٌ غ | مُضافٌ إلَیهِ وَ مَجْرورٌ غ |
| ب. اِسْمُ مُبالَغَةٍ، مُفْرَدٌ، مُعَرَّفٌ بِأَل، مُعْرَبٌ ص | صِفَةٌ وَ مَرفوعَةٌ بِالتَّبَعیَّةِ لِمَوصوفِها ص | ||
| 3- | تَحَدَّثٌ | أ. فِعْلٌ مُضارِعٌ، مُفْرَدٌ مُؤَنَّثٌ غائِبٌ، ثُلاثیٌّ مَزیدٌ مِنْ بابِ تَفْعیل، مُتَعَدٍّ، مُعْرَب غ | مَفْعولٌ وَ مَنْصوبٌ غ |
| ب. فِعْلٌ ماضٍ، مُفْرَدٌ مُذَکَّرٌ غائِبٌ، ثُلاثیٌّ مَزیدٌ مِنْ بابِ تَفَعُّل، مَعْلومٌ، لازِمٌ ص | خَبَرٌ ص | ||
| 4- | اَلطُّلّابِ | أ. اِسْمُ مَفْعولٍ، مُعَرَّفٌ بِأَل، جَمْعٌ مُذَکَّرٌ سالِمٌ، مَبْنی غ | مَجْرورٌ بِحَرْفِ جَرٍّ غ |
| ب. اسِْمُ فاعِلٍ، جَمْعُ تکَسْیر و مُفْردَهُ «الطّالِب»، مُعْربٌَ ص | مُضافٌ إلَیهِ وَ مَجْرورٌ ص | ||
| 5- | اَلْمَدْرَسَةِ | أ. اِسْمُ مَکانٍ، مُفْرَدٌ، مُؤَنّثٌ، مَعْرِفَةٌ، مُعْرَب ص | مَجْرورٌ بِحَرْفِ جَرٍّ (فی الْمَدْرَسَةِ: جارٌّ وَ مَجْرورٌ) ص |
| ب. اِسْمُ تَفْضیلٍ، مُفْرَدٌ، مُعَرَّفٌ بِأَل، مَبْنیٌّ غ | صِفَةٌ وَ مَجْرورَةٌ بِالتَّبَعیَّةِ لِمَوصوفِها غ | ||
| 6- | تَذْهَبُ | أ. فِعْلٌ مُضارِعٌ، مُفْرَدٌ مُؤَنَّثٌ غائِبٌ، ثُلاثیٌّ مُجَرَّدٌ، مَعْلومٌ، مُعْرَبٌ، لازِمٌ ص | |
| ب. فِعْلٌ مَجْهولٌ، مُفْرَدٌ مُذَکَّرٌ مُخاطَبٌ، ثُلاثیٌّ مَزیدٌ مِنْ بابِ تَفاعُل، مَبْنیٌّ غ | |||
| 7- | اَلْمُعَلِّمَةُ | أ. اِسْمُ مَفعولٍ، مُعَرَّفٌ بِالْعَلَمیَّةِ، مَبْنی غ | مَفْعولٌ وَ مَنصوبٌ وَ الْجُمْلَةُ اسْمیَّةٌ. غ |
| ب. اِسْمُ فاعِلٍ، مُفْرَدٌ، مُؤَنَّثٌ، مُعَرَّفٌ بِأَل، مُعْرَبٌ ص | فاعِلٌ وَ مَرفوعٌ وَ الْجُمْلَةُ فِعْلیَّةٌ. ص | ||
| 8 | اَلْمَکْتَبَةِ | أ. اِسْمُ مَکانٍ، مُفْرَدٌ، مُؤَنَّثٌ، مُعَرَّفٌ بِأَل ص | مَجْرورٌ بِحَرْفِ جَرٍّ (إلَی اَلْمَکْتَبَةِ: جارٌّ وَ مَجْرورٌ) ص |
| ب. اِسْمُ تَفْضیلٍ، مُفْرَدٌ، مَعْرِفَةٌ، مُعْرَبٌ غ | مُضافٌ إلَیهِ وَ مَجْرورٌ غ |
اَلتَّمرینُ الخامِسُ (صفحهٔ 80 کتاب درسی)
ضَعْ خَطّا تَحْتَ الْمُفرَدِ مَعَ جَمْعِهِ.
1- أعْجوبةَ ، عَجائبِ (شگفت آور؛ أعاجیب / شگفت؛ جمعِ عجیب)
2- عاصِمَة ، عَواصِم (پایتخت / پایتختها)
3- شَجرَةَ ، شَجرَات (درخت / درختها)
4- ظاهِرَة ، مَظاهِر (پدیده؛ جمعِ ظواهر/ نمادها؛ مفردِ مظهر) شکل درست ظاهِرَة، ظَواهِر است. (مَظهَر = مَظاهِر)
5- فرَیسَة ، فرَائسِ (شکار / شکارها)
6- صَفْحَة ، صُحُف (کارشناس / کارشناسها) شکل درست صفحة، صَفَحات است. (صَحیفة = صُحُف)
7- بَرنامَج ، بَرامِج (برنامه / برنامهها)
8- حَفْلةَ ، مَحافلِ (جشن؛ جمعِ حفلات / انجمنها؛ مفردِ محفل) شکل درست حفلة، حَفَلات است. (مَحفِل = محافل)
9- خَبیر ، خُبَراء (کارشناس / کارشناسها)
10- عَجوز ، عَجائزِ (پیر/ پیران)
11- تِمثال ، أَمْثال (تندیس؛ جمعِ تماثیل / مثلها؛ جمعِ مثل) شکل درست تماثیل، تَماثیل. (مِثال = أَمثال / مَثَل = أَمثال)
12- میزان ، أوزان (ترازو؛ موازین / وزنها؛ جمعِ وزن) شکل درست: میزان، مَوازین است. (وزن = أَوزان)
13- لِباس ، ألبسَة (جامه / جامهها)
14- عَظْم ، عِظام (استخوان / استخوانها)
15- طرَیق ، طُرُق (راه / راهها)
16- قنَاة ، قنَوَات (شبکه / شبکهها)
17- دعُاء ، أدَعْیةَ (دعا / دعاها)
18- قدََم ، أقَدْام (گام / گامها)
19- شَهرْ ، شُهور (ماه / ماهها)
20- أَکْبَر ، کِبار (بزرگتر؛ جمعِ أکابر / بزرگان؛ مفردِ کبیر) شکل درست أَکبَر، أَکابِر است. (کبیر = کِبار)
21- فمَ ، أفْواه (دهان / دهانها)
22- طعَام، مَطاعِم (خوراک؛ جمعِ أطعمه / غذاخوریها؛ جمعِ مطعم)
23- عِلم ، أعمال (دانش؛ جمعِ علوم / کردارها؛ جمعِ عَمَل)
24- حَیّ ، حَیّات (زنده؛ جمعِ أحیاء / مار؛ جمعِ حیّه)
اَلتَّمرینُ السّادِسُ (صفحهٔ 81 کتاب درسی)
عَیِّنِ الْمَحَلَّ الْإعرابیَّ لِلْکَلِماتِ الَّتی تَحتَها خَطٌّ.
1- ﴿یا أَیُّهَا النّاسُ اعْبُدوا رَبَّکُمُ الَّذی خَلَقَکُم ...﴾ اَلْبَقَرَة: 21
ای مردم، پروردگارتان را که شما را آفرید، پرستش کنید.
أَیهَا النَّاسُ: گروه منادایی
رَبَّ: مفعول
2- ﴿یا إبلیسُ ما لَکَ أَلّا تَکونَ مَعَ السّاجِدینَ﴾ اَلْحِجْر: 32
ای ابلیس! تو را چه شد که همراه (فرشتگان) سجدهکنان نیستی؟
إِبْلِیسُ: منادا
3- ﴿یا عِبادیَ الَّذینَ آمَنوا إنَّ أَرضی واسِعَةٌ ...﴾ اَلْعَنکَبوت: 56
پیامبر فرمودند: ای علی، سرور[برترین] سخن قرآن است.
عِبَادِی: منادا
وَاسِعَهٌ: خبر «إنّ»
4- ﴿قالَ رَسولُ اللهِ (ص): یا عَلیُّ، سَیِّدُ الْکَلامِ الْقُرآنُ﴾.
پیامبر فرمودند: ای علی، سرور[برترین] سخن قرآن است.
رَسولُ: فاعل
عَلی: منادا
سیدُ: مبتدا
الْکَلامِ: مضاف الیه
الْقُرآنُ: خبر
5- یا مَنْ بِدُنیاهُ اشْتَغَل / قَدْ غَرَّهُ طولُ الْأَمَل / اَلْمَوتُ یَأْتی بَغتَةً / وَ الْقَبرُ صُندوقُ الْعَمَل
ای کسی که به دنیایش پرداخته است / آروزی دراز او را فریب داده است. / مرگ ناگهان میآید / و گور تابوت کردار است.
مَنْ: منادا
طولُ: فاعل
الموت: مبتدا
صُندوقُ: خبر
6- ﴿اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا رَسولَ اللهِ؛ یا نَبیَّ الرَّحْمَةِ.﴾
درود بر تو ای فرستاده خدا؛ ای پیامبر مهر.
اَلسَّلامُ: مبتدا
رَسولَ: منادا
نَبی: منادا
الرَّحْمَهِ: مضاف الیه
اَلتَّمرینُ السّابِعُ (صفحهٔ 82 کتاب درسی)
لِلتَّرجَمَةِ.
1- یَسْمَحُ: اجازه میدهد
لِیَسْمَحْ: باید اجازه دهد
لَنْ یَسْمَحَ: اجازه نخواهد داد
2- تَکْتُمُ: پنهان میکنی
اُکْتُمْ: پنهان کن
لا تَکْتُمْ: پنهان نکن
3- یُقَلِّدُ: تقلید میکند
اَلْمُقَلِّد: تقلید کننده
اَلْمُقَلَّد: تقلید (کرده) شده
4- رَفَعَ: برداشت
ما رَفَعَ: برنداشت
قَدْ رَفَعَ: برداشته است
5- ساعَدَ: کمک کرد
یُساعِدُ: کمک میکند
ساعِدْ: کمک کن
6- یَصْنَعُ: میسازد
لا یَصْنَعُ: نمیسازد
لَمْ یَصْنَعْ: نساخت، نساخته است.
7- دَرَّسَ: درس داد
یُدَرِّسُ: درس میدهد
اَلتَّدریس: درس دادن
8- کَتَبَ: نوشت
اَلْکاتِب: نویسنده
اَلْمَکتوب: نوشته [شده]
9- عَلِمَ: دانست
اَلْأَعلَم: داناتر؛ داناترین
اَلْعَلّامَة: بسیار دانا
10- صَبَرَ: صبر کرد
اَلصّابِر: صبرکننده
اَلصَّبّار: بسیار صبرکننده
11- عَبَدَ: عبادت کرد
اَلْمَعابِد: پرستشگاهها
اَلْمَعبود: عبادت شده
12- اَلْأَصغَر: کوچکتر
اَلصُّغریٰ: کوچکتر؛ کوچکترین
اَلْأَصاغِر: کوچکترها